header site akkasmosalman.ir

فصل چهارم

بسم الله

نمادهای عاشورا

فصل چهارم –  واژه های عاشورایی
۱_۴٫ واژه‏های عاشورایی
تعزیه: بسیاری از رسوم و سنن و آداب و عادات و مراسمی که از ایران به شبه قاره و بالطبع بیشتر به قسمت مسلمان نشین آن انتقال یافته به همان صورت باقی مانده است و این امر شامل تمام مسائل و موازین و سنتهای است که پیش از صفویان یا بعد از ایشان یا در دوران فرمانروایی آنان از ایران به هند و پاکستان آمده … و نیز تکیه ها‏‏، خانقاهها و لنگرها آداب و عادات صوفیان بر پاداشتن مراسم عروسی برای مشایخ تصوف و سماع صوفیان و دست افشانی مریدان همه آدمی را به یاد دوران ابوسعید ابوالخیر و مولانا جلال الدین می اندازد … و از همین روست که کلمه تعزیه در هند و پاکستان لفظی ناآشنا نیست‏‏، اما معنی آن کاملاً با آن چه ما از آن می فهمیم تفاوت دارد. تعزیه عبارت است از چیزی ضریح یا حجله مانند که در هر شهر بر طبق رسوم و سنن هنری آن ساخته می شود و به تناسب وقت و مکنت سازندگان آن کوچک یا بزرگ و ارزان یاگران تمام می شود. هر دسته عزدار یک تعزیه همراه دارد و پس از خاتمه عزاداری آن را به خاک می سپارند که البته … در دوران نفوذ این مراسم از ایران به هند‏‏، یعنی در روزگار مهاجرت قزلباشان و دیگر شیعیان به شبه قاره و اقامت دائمی در آن سامان در اواسط عصر صفوی تعزیه و تعزیه داری در ایران نیز به همین صورت بوده است گفته شاردن در مورد آنچه همراه دسته سینه زنی است این حدس را تایید می کند‏‏، منتها از آن روزگار به بعد تشریفات و آداب عزا در ایران متحول شده و به سوی تکامل رفته اما در شبه قاره به همان صورت قدیم خویش حفظ شده است. نکته ای که نباید از آن غافل ماند این که مراسم تعزیه در آن جا به صورت نمایشی نیست‏‏، بلکه آیینی است به صورت دسته گردانی و حمل ابزار و وسایل مخصوص توام با نوحه خوانی و عزاداری که شاید بی مناسبت نباشد نامی از ابزار مورد استفاده در این مراسم برده شود.
براق: نام اسبی است به نشانه اسب بالداری که پیامبر اکرم (ص) با آن به معراج رفت.
پرچم سیاه: با ابعاد و اندازه های گوناگون و به تعداد فراوان که در پیشاپیش دسته حمل می شود.
تابوت: به اندازه و ابعاد گوناگون به یاد شهدای کربلا و امام حسین(ع) و یاران و فرزندانش و نیز به یاد حضرت علی (ع) در روز ۲۱ ماه رمضان.
کافنی: شامل پارچه ای است که بر سر کودکان بسته می شود.
ضریح: از ترکیب چوب و فلز ساخته می شود و از طلا یا نقره روکشی بر آن می کشند. ضریح مورد حفاظت قرار می گیرد و در ایام برگزاری مراسم از آن استفاده می شود. هر یک از مراسم مذهبی ضریحی ویژه خود دارد.
طبل و نقاره: برای اجرای موسیقی درایام برگزاری مراسم عزا به کار می رود.
علم: با ابعاد و اندازه ها و رنگهای متنوع که بر فراز چوب علم معمولاً پنج پنجه ای از طلا یا نقره نصب شده است به یاد حضرت عباس و شهادت او مورد استفاده قرار می گیرد.
عماری: همان کجاوه است. کجاوه هایی که با پارچه افکنده در اطرافش‏‏، درونش مستور است و سمبولی است از اسارت بردن خاندان حضرت حسین(ع) از کربلا به شام.
مهندی: مهندی ویژه مراسم عاشورا است و استفاده از آن در مراسم عزاداری به یاد و خاطره قاسم بزرگوار در دشت کربلا و عروسی نافرجام اوست.
زره: بر دو نوع است داودی و مسیحی.
تا آنچه می خواهید با استفاده از همه امکات اعم از صوری و مادی به تماشاگر القا کند و این بارزترین خصیصه هر نمایشی تعزیه است.
در تعزیه معمولاً به جز شمر و حضرت عباس‏‏، علی اکبر و حر‏‏، دیگران از زره استفاده می‏کرده‏اند.
سپر: سپر از ابزار جنگ و وسیله دفاع در برابر ضربات شمشیر است و سه نوع سپر مورد استفاده قرار می گرفته‏‏، کرگدنی‏‏، آهنی‏‏، و چرمی.
کرگدنی از پوست کرگدن که کلفت ترین پوستهاست می شده‏‏، دایره ای شکل بوده و میانش از جلو کمی بر آمده و از پشت تهی و دستگیره آن به صورت تسمه که حالت ضربدر(×) داشته و در پشت آن‏‏، در محل گود قرار می گرفته است. سپرهای آهنی شبیه سپرهای کرگدنی بوده و نهایت جنس آن را از آهن بوده است. نظیر ساج و تزیینات روی آن کمتر بوده است. سپرهای ساده از پوست گاو و یا اسب تهیه می شده و درونش مقوایی بوده است. این نوع سپر سخت بی دوام بوده است و در تعزیه هایی مورد استفاده قرار می گرفته که کمتر در آن جنگ رخ می داده است.
شمشیر: از دو قسمت تشکیل می شده‏‏، دسته از چوبهای محکم جنگلی با چوب گردو و یا شاخ حیوانات مانند بزکوهی و یااز آهن. و لبه که معمولاً فولادی بوده است. علاوه بر شمشیر پولادی یا آهنی‏‏، نوعی شمشیر دیگر مورد استفاده تعزیه خوانان قرار گرفته که از نقره ساخته می شده و بسیار درخشان و زیبا بوده و بیشتر در دست بارگاهیان یزید بوده است.
علم: به رنگ سبز یا مشکی است و پنج پنجه یا گنبدی فلزی بر بالای چوب آن است. معمولاً مثلث شکل است. روی پارچه علم نقش و تصویر و شیر و شمشیر است و به علاوه جملات و آیاتی چون یدالله فوق ایدیهم‏‏، یا قمر بنی هاشم‏‏، من الله التوفیق و التکلان‏‏، نصر من الله و فتح قریب‏‏، الله‏‏، محمد‏‏، علی‏‏، حسن‏‏ و حسین در اطراف آن با نخ ابریشم ساده و سفید گلدوزی شده و گل بوته هایی نیز در بین نوشته هاست. گاه مشک آب و دست بریده و نمای خیمه ها بر علمهای سیاه رنگی که با یاقمر بنی هاشم مزین است ابریشم دوزی شده است.
علم هم اکنون بسیار فراوان و کاملاً مورد استفاده و توجه است معمولاً پارچه مثلث شکل آن را به نحوی بر چوب قرار می دهند که از یک قاعده آویزان است‏‏، فعلاً بیشترین و بهترین علم ها کار مشهد است.
ک
لاهخود: دو نوع بوده است‏‏، شمری یا اشقیایی. ساده یا انبیایی.
کلاهخود اشقیایی از پولاد یا آهن به شکل نیمکره تهیه می شده و در سطح بالای آن دو میله باریک آهنی یکی در جلو و دیگری در وسط قرار داشته‏‏، روی آن نقشهای زیبا کنده کاری می شده است. در کنار میله آهنی جلو پر زیبا و بلندی از کرکس یا شاهین قرار می داده اند. این پر معمولاً قرمز بوده و دستمال قرمزی را نیز به دور میله می بسته اند. اطراف این نوع کلاهخود‏‏، به استثنای جلو‏‏، حلقه های زنجیر بافته شده آویزان بوده است. حلقه های سخت و به هم نزدیک که حایلی باشد برای گردن‏‏، دنباله دستمال قرمز نیز روی حلقه ها و در پشت سر بوده است. ممکن است از پرهایی چون طاووس یا لک لک نیز در کلاهخود استفاده شود. کلاهخود انبیایی که حضرت عباس‏‏، علی اکبر و حر بیشتر از آن استفاده می کرده اند فاقد دستمال قرمز بوده است و احیاناً دستمال سبزی بر آن می بسته اند و گاه فاقد پر بوده و در سنوات اخیر کلاهخود هایی از مقوا تهیه می شده است.
فرهنگ اصطلاحات و اسامی در تعزیه ها
اسباب مجلس: وسایلی که برای برگزاری یک مجلس تعزیه ضروری است.
بیاض دفتری که چند مجلس تعزیه و بعضی اوقات نوحه یاادعیه در آن نوشته شده معمولاً دارای جلد چرمی است و از ته به هم دوخته شده و با قطعی بغلی.
چادر: در برگزاری تعزیه در بعضی از فصول برای جلوگیری از تابش آفتاب تند یا گرد و خاک حاصله از وزش باد و نیز برف و باران‏‏، چادرهای بزرگی را که خیمه نیز می نامیدند در تکیه ها و حسینیه ها و اصولاً محلهای برگزاری تعزیه برپا می داشتند. این چادرها بر تیرکهایی استوار بود و تمام محوطه را در بر می گرفت ارتفاع تیرکها در حدود بیست متر بود. هم اکنون نیز آن چادر ها با تفاوت در جنس و ابعاد و ارتفاع وجود دارد و کم و بیش در مجالس مذهبی مورد استفاده و بهره برداری است.
خرگاه: محلی که چندین چادر در آن جا برپا شود‏‏، مانند خیمه گاه حسین(ع) در کربلا.
ذوالجناح: نام اسب حضرت حسین(ع) است.
زره: پوششهایی که از میخچه یا دانه های کوچک زنجیر گره دار ساخته شده و در رزم برتن می کنند.
سنان: نیزه
سرنسخه: نسخه اصلی تعزیه که شامل فهرست اسامی و نوبتهاست و در دست تعزیه گردان است.
شام غریبان: غروب روزهای ۱۱و۱۲و۱۳ محرم است که در کربلا همه چیز پایان یافت و حسینیان سکوت و سیاهی و دود و بوی خون و جسد و وحشت و بیداد حاکم است امام حسین(ع) و یارانش شهید شده اند. خیمه ها سوخته‏‏، زنان و کودکان در اسارتند و به همین مناسبت مراسمی غم انگیز و ساده بر پا می شود.
علمدار کربلا: مراد حضرت عباس است.
عیوق: نام ستاره ای است که در کنار کهکشان قرار دارد.
فرق شکافته: سری که بر اثر ضربه شمشیر شکافته شده است.
قاصد: پیام آور یا نامه بر یا پی و کسی که برای اهل بیت یا ائمه حامل پیامی یا نامه ای است.
قتلگاه: مقتل‏‏، محل کشته شدن و خاصه در مورد محل شهادت امام حسین(ع) و یارانش در روز عاشورا در کربلا به کار برده می شود.
کتل KOTAL : اسبی است که با پارچه مشکی که بر زین و گردنش افکنده اند تزیین شده و نیز حجله گاه قاسم با پارچه مشکی.
کلاهخود: کلاه مخصوص جنگ در قدیم.
پرده: پارچه ای است که در ایران بر روی آن داستانهایی از ماجراهای زندگی خاندان پیامبر(ص) نقاشی شده است. این پرده برای نقل داستانهای مذهبی به کار می رود. ترتیب کار این است که نقال‏‏، پرده را لوله و با خود حمل می کند. بعد در جایی مناسب پس از خواندن چند بیت شعر و گرد آوردن مردم به دور خود پرده راکم کم باز می کند و همزمان با باز کردن پرده‏‏، به شرح بخشهایی از داستانهای نقش شده بر پرده می پردازد. گاهی هم پارچه سپیدی روی پرده آویزان می کند و با پس زدن تدریجی پارچه داستانها را نقل می کند. پس از پایان تمام یا بخشی از داستانها‏‏، نقال به گردآوری پول از تماشاگران می پردازد. در اصطلاح بهاین نقالان پرده بردار می گویند. اصطلاح دیگر برای پرده شمایل است. در این صورت به جای پرده دار به نقال‏‏، شمایل گردان می گویند. در تصویر نقش شده بر پرده ها‏‏، در پرده داری چهره معصومان و امامان به خاطر حفظ حرمت نشان داده نمی شود و تنها هاله ای از نور‏‏، چهره آنها را مشخص می کند. عمق و فاصله ها در نقاشیها تابع سنت رایج در نقاشیهای سنتی ایرانی است.
حسینیه: تکیه
دسته: اصطلاحی که برای یک گروه بازیگر تقلید یا تعزیه به کار می رود. نیز دسته گردانی‏‏، تعزیه
دست گردانی: دسته های مذهبی
دسته های مذهبی: دسته هایی که در ماههای محرم و صفر و روزهای عزاداری از مقابل مردم می گذرند این دسته ها با خود نشانه ها و نمونه های شناخته شده تمثیلی حمل می کنند که نشانه رویدادهای شناخته شده ای است. در دوران قاجار(۱۲۱۰هـ .ق/۱۷۹۵ م_ ۱۳۴۴_ هـ .ق/ ۱۹۲۵م) به ویژه در زمان سلطنت ناصرالدینشاه (۱۲۶۴هـ ق/۱۸۴۷م_۱۳۱۳ هـ ق۱۸۹۵م) دسته گردانی با تجمل و تشریفات بسیار برگزار می شد. دسته های روز با نقاره و علم و بیرق وکتل و دسته های شب با طبقات چراغ زنبوری و حجله و مشعل به راه می افتادند و در فاصله هایی در مسیر حرکت دسته‏‏، سینه زنها با آهنگ موزون نوحه سینه می زدند. این دسته های تصویرهای زنده ای هم با خود حمل می کردند که یاد آور رویدادهایی از واقعه کربلا بود. دسته گردانی کم و بیش با همان تشریفات در ماههای عزاداری برگزار می شود.
سنگ زنی: به هم کوفتن دو قطعه سنگ یا چوب یا استخوان. سنگ زنها این دو قطعه را به طور معمول با تسمه به کف دستها می بستند و در روزهای عزاداری به هم می کوفتند که از آن صدای گرفته و اندوهناکی بر می خاست. گرو


پاسخی بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفاً معادله امنیتی را حل کنید *

comments-bottom

تصاویر منتخب

کانال تلگرامی عکاس م... ارسال از author icon سید شهاب الدین واجدی ۶م,مرد,۱۳۹۵ | یک بازخورد
تشییع پیکر سردار شهی... ارسال از author icon سید شهاب الدین واجدی ۱۹م,مهر,۱۳۹۴ | ۱۱ بازخورد
وداع با غواصان شهید... ارسال از author icon سید شهاب الدین واجدی ۲۶م,خرد,۱۳۹۴ | یک بازخورد

تصاویر اتفاقی

گزارش یک/ منطقه زلزل... ارسال از author icon سید شهاب الدین واجدی ۲۳م,مرد,۱۳۹۱ | ۳۶ بازخورد
شهادت حضرت رقیه (س)... ارسال از author icon سید شهاب الدین واجدی ۱م,بهم,۱۳۸۸ | ۴۰ بازخورد
اولین گردهمایی ̶... ارسال از author icon سید شهاب الدین واجدی ۲۰م,مرد,۱۳۹۰ | ۶۵ بازخورد

تصاویر محبوب

کانال تلگرامی عکاس م... ارسال از author icon سید شهاب الدین واجدی
تشییع پیکر سردار شهی... ارسال از author icon سید شهاب الدین واجدی
وداع با غواصان شهید... ارسال از author icon سید شهاب الدین واجدی

All contents by Akkasemosalman is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License | استفاده از عکس‏های این سایت با ذکر منبع و نام عکاس آزاد است.