header site akkasmosalman.ir

فصل اول

نمادهای عاشورا

بسم الله

فصل اول –  تاریخچه وقدمت استفاده از نمادهای عاشورا
۱-۱٫پیشینه تاریخی تعزیه
تعزیه از نظر لغت به معنی(اظهار همدردی‏، سوگواری و تسلیت) است‏، ولی به عنوان شکلی از نمایش ریشه در اجتماعات و مراسم یادکرد شهادت امام حسین(ع) در ایام محرم دارد و در طول تکامل خود بازنمایی محاصره و کشتار صحرای کربلا محور اصلی آن بوده و هیچ گاه ماهیت مذهبی اش رااز دست نداده است. از آنجا که شیعیان شهادت امام حسین (ع) را عملی مقدس و رهایی بخش می دانستند‏، اجرای مراسم محرم را نوعی تلاش به سوی نجات و فلاح به حساب می آوردند‏، بعدها نیز پنداشتند که مشارکت در نمایشهای تعزیه‏، خواه در ردیف بازیگران‏، خواه تماشاگران‏، آنان را از شفاعت حسین(ع) در روز قیامت بهره مند خواهد ساخت.
مردم فلات ایران‏، به طرز خاصی پذیرای مذهب تشیع بوده اند‏، بنابه یک افسانه ایرانی‏، دختر آخرین پادشاه سلسله ساسانی‏، در تهاجم مسلمانان به اسارت برده شد و به زوجیت حسین(ع) در آمد. مراسم سالانه سوگواری ماه محرم‏، از دیر باز با شکوه و سوگنوا همراهی می شد و تماشاگران‏، که در امتداد گذرگاهها صف می کشیدند‏، برسینه می زدند و در حالی که دسته عزاداران از کنارشان می گذشت فریاد می زند حسین حسین شاه شهیدان حسین.
در همان زمان که مراسم محرم در دوره حکومت صفوی رشد و توسعه می یافت شکل مهم و معروف دیگری از نمایش مذهبی پدید آمد که نقل نمایشی زندگی و اعمال‏، رنج و مرگ شهیدان شیعه بود. موضوع این نمایش در اساس‏، هرچند هم اندک‏، همیشه در ارتباط با واقعه کربلا بود‏، این داستانها از کتابی فارسی به نام روضه الشهداء یا (بهشت شهیدان) گرفته می شد و از اوایل سده شانزدهم به بعد در میان شیعیان به گونه ای گسترده انتشار یافت.
روضه خوانی‏، یا قرائت کتاب روضه الشهداء برخلاف اجتماعات محرم ساکن بود‏، نقال (ذاکر‏، مداح‏، … – م). معمولاً برمنبر یا سکویی بلند می نشست و تماشاگران‏، در پیش پا پیش به صورت نیم دایره گرد می آمدند.
بزودی خواندن روضه الشهداء برای طرح ماجرا و دستمایه نقالان حرفه ای که با خلاقیت درباره رنج و اعمال بعضی از قهرمانان شیعه فی الداهه سخن می راندند‏، آغاز می شد‏، نقال باانتخاب وقایع و تنظیم صدای خود می توانست احساسات تماگرانش را تهییج و متاثر سازد و در آنها وحدت احساس فراوان به وجود آورد.
قریب دویست و پنجاه سال دسته گردانی های محرم و روضه خوانی در کنار هم بودند‏، هر یک پیچیده تر و در عین حال پیراسته تر و تئاتری تر می شد تا این که در نیمه سده هجدهم به هم پیوسته و به این ترتیب شکل نمایشی (دراماتیک) جدیدی به نام تعزیه خوانی‏، یا به قول عوام تعزیه به وجود آمد.
با سازش میان دسته های سیار و روضه خوانی ساکن‏، تعزیه ابتدا در چهار راهها با تاثر عظیم برگزار می شد. یادکرد قهرمانان از دست رفته مدتهای مدید جزء مهمی از فرهنگ ایرانی را تشکیل می داد‏، پیام رهایی از طریق فدا شدن به گونه ای همسان در افسانه های ماقبل اسلامی‏، چون مرگ سیاوش و نیز مراسم آیینی آدونیس و تموز در فرهنگ بین النهرین باستان وجود داشت. در سده دهم میلادی اجتماعات ماه محرم بخوبی متشکل شد. ابن اثیر‏، مورخ معتبر‏، از شماره عظیم شرکت کنندگان‏، با چهره های سیاه شده و موهای پریشیده سخن می گوید که گرداگرد شهر بغداد می گشتند و در مراسم محرم به سینه می زدند و اشعار حزن انگیز می خواندند‏، این در زمانی بود که سلسله ایرانی آل بویه بر بغداد حکومت داشت.
در نخستین سالهای سده شانزدهم‏، زمانی که ایران _ در عهد سلسله صفوی‏، چون گذشته همواره نیروی فرهنگی قدرتمندی بود_ بار دیگر به قدرتی سیاسی تبدیل شد‏، تشیع مذهب رسمی کشور شناخته شد و از آن برای متحد ویکپارچه کردن کشور‏، به ویژه در برابر عثمانی های متجاوز و ازبک ها که هواخواه مذهب تسنن بودند‏، استفاده شد.
مراسم محرم‏، حمایت و تشویق دربار را جلب کرد‏، یادکرد شهادت امام حسین(ع) به صورت عملی میهن پرستان در آمد. گزارشهای متعددی از اجتماعات مزبور که غالباً توسط فرستادگان سیاسی اروپا‏، مبلغان‏، بازرگانان و سیاحان به ثبت رسیده از اشخاصی سخن می گویند که ملبس به جامه های رنگا رنگ به طور منظم پیاده روی می کردند. یا سوار بر اسب ها و شترها‏، باز آفریننده وقایعی بودند که به آخرین واقعه حزن انگیز کربلا ختم می شد. تصویر زنده تکیه پاره شده و در خون تپیده و سر از پیکر جدا‏، بر ارابه ها گردانده می شد. نبردهای ساختگی توسط صدها تن از عزاداران ملبس به جامعه همگون و مسلح به تیر و کمان و شمشیر و سلاح های دیگر به طور آهسته بازی می شد. در سده نوزدهم‏، این نمایش های نوظهور در تماشاخانه های باز یا سر بسته ای به نام (تکیه) که معمولاً توسط طبقات فرادست و مرفه به عنوان یک خدمت مذهبی و عمومی ساخته می شدند‏، به اجرا در می آمدند.
تکیه‏، در واقع انگاره ای بود از دشت کربلا‏، و رسم بر این بود که تعزیه خوانها در مجالس مربوط به کشتار کربلا‏، در مقام نمادی از شهیدان در محاصره اشقیا هیچگاه صحنه اصلی نمایش را ترک نمی کردند. بدین سان اگر گفته آید که (تکیه) نوعی سنگر برای شیعیان بود چندان گزافه نیست.
حدسی وجود دارد که تعزیه از طریق آذربایجان و قفقاز به ایران آمده است و آن به این صورت است که:
عده ای دور یک بیرق مزین مجتمع شده با خواندن (ای شهید کربلا السلام علیک!) به سینه خود می زنند و دور بازار می گردند. اهالی آذربایجان نسبت به اهالی سایر نواحی ایران غیور و متعصب بوده بیضاً خودش


پاسخی بدهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفاً معادله امنیتی را حل کنید *

comments-bottom

تصاویر منتخب

All contents by Akkasemosalman is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License | استفاده از عکس‏های این سایت با ذکر منبع و نام عکاس آزاد است.